ผู้ใหญ่ที่มีเชื้อเอชไอวีควรได้วัคซีนไข้หวัดใหญ่ทุกปี แนวทางการตรวจรักษาและป้องกันการติดเชื้อเอชไอวี ประเทศไทย ปี 2564/2565 ของกรมควบคุมโรค เขียนว่าวัคซีนที่แนะนำในผู้ใหญ่ที่มีเชื้อเอชไอวีของไทยคือวัคซีนป้องกันไข้หวัดใหญ่ชนิดเชื้อตาย ฉีดเข้ากล้ามทุกปี ผู้เขียนเสนอให้วางแผนทั้งปีด้วยสามเรื่อง คือรู้ช่วงรณรงค์ของ สปสช. ถามสิทธิของตัวเองล่วงหน้า และจดวันฉีดไว้สำหรับปีถัดไป

ทำไมผู้มีเชื้อเอชไอวีควรได้วัคซีนไข้หวัดใหญ่ทุกปี

แนวทางเอชไอวีของไทยเขียนว่าผู้ใหญ่ที่มีเชื้อเอชไอวีมีโอกาสเสี่ยงเป็นโรคติดเชื้ออื่นที่ป้องกันได้ด้วยวัคซีน ภูมิคุ้มกันที่ต่ำอาจทำให้ตอบสนองต่อวัคซีนบางชนิดลดลง แต่เมื่อรักษาด้วยยาต้านไวรัสจนภูมิคุ้มกันดีขึ้น จะตอบสนองได้เหมือนผู้ที่ไม่มีเชื้อ เล่มเดียวกันเขียนตอนพิมพ์ปี 2565 ว่ามีรายงานว่าการฉีดวัคซีนอาจทำให้ปริมาณเชื้อในเลือดเพิ่มขึ้นชั่วคราว แต่ยังไม่มีหลักฐานว่าทำให้โรคดำเนินเร็วขึ้นหรือแย่ลง และประโยชน์ของวัคซีนมีมากกว่า

แนวทางการให้บริการวัคซีนไข้หวัดใหญ่ของกรมควบคุมโรคปี 2569 ตอบว่าคนที่ฉีดปีก่อนแล้วยังต้องฉีดซ้ำ เหตุผลข้อหนึ่งคือภูมิคุ้มกันจากวัคซีนลดลงตามธรรมชาติ ส่วนองค์การอนามัยโลกเขียนว่าผู้ที่มีภาวะกดภูมิคุ้มกัน เช่น เอชไอวี เสี่ยงป่วยรุนแรงหรือมีภาวะแทรกซ้อนจากไข้หวัดใหญ่มากกว่า และวัคซีนสำคัญเป็นพิเศษกับคนที่เสี่ยงภาวะแทรกซ้อน

ฉีดช่วงไหนของปี

หน้าคู่มือผู้ใช้สิทธิของสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.) เรื่องวัคซีนป้องกันโรคไข้หวัดใหญ่ ลงวันที่ 27 มีนาคม 2569 เขียนว่าโดยทั่วไปจะเริ่มให้บริการช่วงก่อนฤดูระบาด ตั้งแต่ 1 พฤษภาคมถึง 31 สิงหาคมของทุกปี แนวทางการให้บริการวัคซีนของกรมควบคุมโรคปี 2569 กำหนดช่วงรณรงค์ไว้ถึง 31 สิงหาคม 2569 และให้แต่ละพื้นที่กำหนดวันเวลาได้ตามบริบท ช่วงของปี 2569 จึงผ่านไปแล้วเมื่อเปิดอ่านวันที่ 16 ตุลาคม 2569

คำแนะนำการสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรคตลอดช่วงชีวิต สำหรับประชาชน ปี 2569 ของกรมควบคุมโรค เขียนว่าฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่ได้ตลอดทั้งปี แต่แนะนำให้ฉีดช่วงฤดูฝน ส่วนเอกสารความรู้ท้ายแนวทางการให้บริการปี 2569 เขียนว่าช่วงที่เหมาะสมคือก่อนฤดูฝน (พฤษภาคม) และก่อนฤดูหนาว (ตุลาคม)

ใช้สิทธิ สปสช. ได้ไหม และควรถามใครก่อน

หน้าเดียวกันของ สปสช. เขียนว่าสิทธินี้เป็นของคนสัญชาติไทยทุกสิทธิการรักษาที่อยู่ใน 7 กลุ่มเป้าหมาย หนึ่งในนั้นคือผู้ที่เป็นโรคธาลัสซีเมียและผู้ที่มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง ซึ่งหน้านั้นเขียนว่ารวมถึงผู้มีเชื้อเอชไอวีที่มีอาการ ผู้เขียนไม่พบคำอธิบายของคำว่าที่มีอาการ ทั้งในหน้านั้นและในแนวทางของกรมควบคุมโรคปี 2569 กลุ่มอื่นที่อาจตรงกับผู้มีเชื้อบางคน เช่น อายุ 65 ปีขึ้นไป หญิงตั้งครรภ์ และผู้ป่วยโรคเรื้อรังบางโรค

ภาพประกอบ: วัคซีนไข้หวัดใหญ่ทุกปี ผู้มีเชื้อเอชไอวีวางแผนอย่างไร (2/3)

วิธีใช้สิทธิตามหน้าของ สปสช. คือติดต่อหน่วยบริการในระบบพร้อมบัตรประชาชน หรือจองผ่านแอปเป๋าตัง ซึ่งเปิดให้จองเฉพาะคนอายุ 65 ปีขึ้นไปและคนที่เคยฉีดกับหน่วยบริการในปีที่ผ่านมา หน้านั้นให้โทร 1330 กด 8 เพื่อสอบถาม ส่วนการจองคิวผ่าน 1330 เป็นของคนในกลุ่มเป้าหมายที่พักอยู่ในกรุงเทพฯ ผู้เขียนแนะนำให้ถามคลินิกที่รับยาต้านไวรัสหรือ 1330 ว่าคุณอยู่ในกลุ่มที่ใช้สิทธิได้หรือไม่ ไม่ตัดสินเองจากชื่อกลุ่ม คนที่ไม่มีสัญชาติไทยให้ถามค่าใช้จ่ายก่อน

Quicky

วัคซีนชนิดไหน และใครห้ามฉีด

ตารางวัคซีนของผู้ใหญ่ที่มีเชื้อในแนวทางเอชไอวีระบุชนิดเชื้อตาย ฉีดเข้ากล้าม และเล่มนี้วางหลักว่าไม่ควรให้วัคซีนชนิดเชื้อเป็นอ่อนฤทธิ์แก่ผู้มีเชื้อเอชไอวี แม้บางชนิดแพทย์อาจพิจารณาได้ในบางภาวะ คำแนะนำปี 2569 เขียนว่าไทยมีชนิดฉีดเข้ากล้าม และเขียนถึงชนิดเชื้อมีชีวิตแบบพ่นจมูกสำหรับอายุ 2 ถึง 49 ปี

เอกสารเดียวกันห้ามให้ชนิดฉีดในผู้ที่มีประวัติแพ้วัคซีนนี้รุนแรง และห้ามให้ชนิดพ่นจมูกในผู้ที่เคยแพ้วัคซีนไข้หวัดใหญ่รุนแรง เด็กและวัยรุ่นที่ได้ยาแอสไพรินหรือยาแก้ปวดที่มีส่วนประกอบของซาลิไซเลต ผู้ที่กำลังหอบหรือต้องใช้ยาขยายหลอดลมภายใน 72 ชั่วโมง ผู้ป่วยภูมิคุ้มกันบกพร่องรุนแรงรวมทั้งผู้ดูแลใกล้ชิด และหญิงตั้งครรภ์ ส่วนแนวทางการให้บริการวัคซีนปี 2569 ให้จุดบริการตรวจข้อห้ามเพิ่ม เช่น แพ้ไข่อย่างรุนแรง และกำลังมีไข้หรือเจ็บป่วยเฉียบพลัน ผู้ฉีดหรือแพทย์เป็นผู้ประเมินข้อห้ามเหล่านี้

ถ้าจะฉีดที่จุดบริการอื่นนอกคลินิกที่ดูแลเอชไอวี ผู้เขียนแนะนำให้ถามคลินิกที่ดูแลคุณก่อนว่าควรขอชนิดไหน

จดวัคซีนไว้ในปฏิทินสุขภาพทั้งปี

ตัวอย่างข้างล่างเป็นสิ่งที่ผู้เขียนเรียบเรียงให้เห็นภาพ ไม่ใช่เกณฑ์ของ สปสช. หรือของแนวทางใด

  • ช่วงต้นปี ก่อนเดือนพฤษภาคม ถามคลินิกที่รับยาต้านไวรัสว่าปีนี้ฉีดได้ที่ไหน และคุณใช้สิทธิได้หรือไม่
  • วันที่ฉีด จดวันที่ สถานที่ และชนิดวัคซีนไว้ในสมุดหรือโทรศัพท์
  • นัดติดตามเอชไอวีครั้งถัดไป นำประวัติวัคซีนไปด้วย
  • ปีถัดไป ใช้วันที่จดไว้เป็นตัวเตือนให้ถามรอบใหม่

ตารางการประเมินและติดตามการดูแลในแนวทางเอชไอวีใส่ประวัติวัคซีนไว้ทั้งตอนเริ่มดูแล ในปีแรก และในปีต่อ ๆ ไป โดยวัคซีนไข้หวัดใหญ่เป็นหนึ่งในวัคซีนที่ตารางเน้น เรื่องนัด ยา และการดูแลอื่นตลอดปีอ่านต่อได้ที่ แผนสุขภาพ 365 วันสำหรับผู้อยู่ร่วมกับ HIV

คำถามที่พบบ่อย

พลาดช่วงรณรงค์ไปแล้ว ยังฉีดได้ไหม

คำแนะนำวัคซีนปี 2569 เขียนว่าฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่ได้ตลอดทั้งปี แต่ผู้เขียนไม่พบในหน้าของ สปสช. ปี 2569 ว่านอกช่วงรณรงค์ยังใช้สิทธิได้หรือไม่ ส่วนหญิงตั้งครรภ์ แนวทางของกรมควบคุมโรคปี 2569 เขียนว่าให้บริการตลอดทั้งปี ผู้เขียนแนะนำให้ถามคลินิกหรือ 1330 ก่อนไป

ภาพประกอบ: วัคซีนไข้หวัดใหญ่ทุกปี ผู้มีเชื้อเอชไอวีวางแผนอย่างไร (3/3)

ตั้งครรภ์อยู่และมีเชื้อเอชไอวี ฉีดได้ไหม

คำแนะนำวัคซีนปี 2569 แนะนำให้หญิงตั้งครรภ์ฉีดตอนอายุครรภ์ 12 ถึง 20 สัปดาห์ และฉีดได้ตลอดอายุครรภ์ โดยห้ามใช้ชนิดพ่นจมูกในหญิงตั้งครรภ์ หน้าของ สปสช. ปี 2569 นับหญิงตั้งครรภ์เป็นกลุ่มเป้าหมายที่ใช้สิทธิได้ ผู้เขียนแนะนำให้บอกทั้งแพทย์ที่ฝากครรภ์และคลินิกเอชไอวี

เด็กที่มีเชื้อเอชไอวีต้องรอให้ภูมิคุ้มกันดีขึ้นก่อนไหม

แนวทางเอชไอวีของไทยปี 2564/2565 เขียนว่าเด็กที่ไม่เคยได้วัคซีนหรือจำประวัติไม่ได้ และภูมิคุ้มกันยังต่ำขณะเริ่มยาต้านไวรัส ให้รอวัคซีนอื่นจนภูมิดีขึ้น ยกเว้นวัคซีนไข้หวัดใหญ่ที่ควรให้ทันทีโดยไม่ต้องรอให้ภูมิคุ้มกันดีขึ้น และให้ซ้ำทุกปี ข้อห้ามเรื่องเคยแพ้วัคซีนนี้รุนแรงในคำแนะนำปี 2569 ไม่ได้จำกัดอายุ ผู้เขียนแนะนำให้ถามแพทย์ที่ดูแลเด็กเรื่องตารางวัคซีน

ฉีดแล้ว ยังต้องป้องกันทางอื่นไหม

คำแนะนำวัคซีนปี 2569 เขียนถึงวัคซีนว่าเป็นมาตรการที่ช่วยลดความรุนแรงของโรค เอกสารขององค์การอนามัยโลกปี 2568 แนะนำวิธีอื่นคู่กัน เช่น ล้างมือเป็นประจำ ปิดปากและจมูกเวลาไอหรือจาม อยู่บ้านเมื่อไม่สบาย และเลี่ยงการใกล้ชิดคนป่วย และจัดผู้ที่ภูมิคุ้มกันถูกกดจากเอชไอวีไว้ในกลุ่มที่ควรได้รับการรักษาโดยเร็วที่สุดเมื่อป่วย ผู้เขียนแนะนำให้ติดต่อคลินิกที่ดูแลคุณโดยเร็วเมื่อป่วย

จะไปประเทศเมืองหนาวช่วงหน้าหนาว ต้องคิดเรื่องนี้ไหม

เอกสารขององค์การอนามัยโลกปี 2568 เขียนว่าในประเทศเขตอบอุ่น ไข้หวัดใหญ่ระบาดตามฤดูกาลส่วนใหญ่ในหน้าหนาว ผู้เขียนแนะนำให้บอกคลินิกตั้งแต่รู้กำหนดเดินทาง และถามเรื่องวัคซีนไปพร้อมกัน การเตรียมยาและเอกสารอ่านต่อได้ที่ เดินทางต่างประเทศกับยาต้าน HIV

Chat Love2Test

สรุป

  • แนวทางเอชไอวีของไทยปี 2564/2565 แนะนำวัคซีนไข้หวัดใหญ่ชนิดเชื้อตาย ฉีดเข้ากล้ามทุกปี เป็นวัคซีนหลักของผู้ใหญ่ที่มีเชื้อ ส่วนข้อห้ามในเอกสารของกรมควบคุมโรคปี 2569 เช่น เคยแพ้วัคซีนนี้รุนแรง ให้ผู้ฉีดหรือแพทย์ประเมิน
  • ช่วงรณรงค์ของ สปสช. โดยทั่วไปคือ 1 พฤษภาคมถึง 31 สิงหาคมของทุกปี เอกสารของกรมควบคุมโรคปี 2569 เขียนว่าฉีดได้ตลอดปี
  • กลุ่มเป้าหมายของ สปสช. สำหรับคนสัญชาติไทยรวมผู้มีเชื้อเอชไอวีที่มีอาการ ผู้เขียนไม่พบคำอธิบายของคำนี้ ให้ถามคลินิกหรือ 1330 ว่าคุณใช้สิทธิได้หรือไม่
  • จดวันฉีดและชนิดวัคซีนไว้ และนำประวัติวัคซีนไปทุกนัด

เรื่องการรักษาเอชไอวีอ่านต่อได้ที่หน้า การรักษา HIV: เริ่มเร็ว สุขภาพดี และก้าวสู่ U=U ของมูลนิธิเพื่อรัก (Love Foundation)

หมายเหตุ บทความนี้ให้ข้อมูลความรู้ทั่วไป ไม่ใช่การวินิจฉัย และไม่ใช่คำแนะนำการใช้ยาเฉพาะบุคคล เรื่องยาและการรักษาเป็นการตัดสินใจร่วมกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลคุณ ไม่ควรซื้อ เริ่ม หยุด หรือปรับยาด้วยตัวเอง หากมีข้อสงสัยเกี่ยวกับสุขภาพของตัวเอง ปรึกษาเจ้าหน้าที่สาธารณสุขหรือคลินิกใกล้บ้านได้เสมอ

แหล่งอ้างอิง