โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ มีอะไรบ้าง และตรวจเมื่อไร

คำถามว่าโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ มีอะไรบ้าง ตอบได้เป็นรายการสั้น ๆ คือเอชไอวี หนองใน หนองในเทียม ซิฟิลิส เริม หูดหงอนไก่ และไวรัสตับอักเสบ หน้านี้เป็นรายการตรวจสอบรวม ไม่ใช่หน้าอธิบายโรคใดโรคหนึ่งโดยเฉพาะ อ่านจบแล้วจะรู้ว่าโรคไหนรักษาหายขาด โรคไหนต้องดูแลต่อเนื่อง และควรไปตรวจจังหวะไหน

โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ มีอะไรบ้าง

โรคในกลุ่มนี้มีหลายสิบชนิด แต่ที่เจอในห้องตรวจจริงวนอยู่ไม่กี่ชื่อ ตารางนี้รวมโรคที่พบบ่อยที่สุดไว้พร้อมคำตอบว่ารักษาหายขาดได้หรือไม่ เพราะเป็นคำถามแรกที่คนถามเสมอ

คำว่ารักษาหายขาดได้ ไม่ได้แปลว่าไม่ต้องรีบ ยิ่งรู้เร็วยิ่งรักษาง่ายและลดโอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อน ส่วนโรคที่ยังรักษาไม่หายขาดก็ไม่ได้แปลว่าหมดทางเลือก เพราะมียาที่ช่วยให้คุมโรคและใช้ชีวิตได้ตามปกติ

STI คืออะไร และส่งต่อกันทางไหน

โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ หรือ STI คือการติดเชื้อที่ส่งต่อจากคนหนึ่งไปอีกคนระหว่างมีกิจกรรมทางเพศ ไม่ได้จำกัดอยู่แค่การร่วมเพศ ช่องทางที่พบคือการสัมผัสหรือถูอวัยวะเพศ การมีเพศสัมพันธ์โดยใช้ปาก การร่วมเพศทางช่องคลอดและทางทวารหนัก การใช้ของเล่นทางเพศร่วมกัน รวมถึงการส่งต่อจากแม่สู่ลูกระหว่างตั้งครรภ์ ตอนคลอด และหลังคลอด

โรคแต่ละชนิดมีช่องทางเด่นไม่เหมือนกัน เช่น หนองในเน้นที่เยื่อเมือก ส่วนเริมและซิฟิลิสส่งต่อผ่านการสัมผัสแผลหรือรอยโรคได้ด้วย รายละเอียดของหนองในซึ่งเป็นโรคที่ถามมากที่สุดในกลุ่มนี้ อ่านได้ที่ หนองใน คืออะไร อาการ การตรวจ และการรักษา

อะไรทำให้มีโอกาสสัมผัสเชื้อมากขึ้น

ข้อสำคัญคือเรื่องนี้ขึ้นกับสถานการณ์ ไม่ใช่ขึ้นกับว่าใครเป็นคนแบบไหน สิ่งที่เพิ่มโอกาสสัมผัสเชื้อคือเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น ไม่ใช่ตัวตนของคน

• มีเพศสัมพันธ์โดยไม่ได้ใช้ถุงยางอนามัย ทั้งทางช่องคลอด ทางปาก และทางทวารหนัก
• ถุงยางฉีก เลื่อน หรือหลุดระหว่างมีเพศสัมพันธ์
• เคยตรวจพบโรคในกลุ่มนี้มาก่อน แล้วยังมีการสัมผัสเชื้ออีก
• คู่นอนเพิ่งทราบว่าตรวจพบเชื้อ
• ยังไม่เคยคุยกับคู่เรื่องการตรวจและการป้องกัน
• ใช้เข็มหรืออุปกรณ์ฉีดร่วมกับคนอื่น
• ดื่มสุราหรือใช้สารเสพติดจนวางแผนป้องกันไม่ทัน

รายการนี้มีไว้ให้ประเมินสถานการณ์ของตัวเอง ไม่ได้มีไว้ตัดสินใคร และไม่ควรใช้เพื่อหาว่าใครเป็นคนพาเชื้อมา

ควรไปตรวจเมื่อไร

ไม่ต้องรอให้มีอาการก่อน จังหวะที่ควรไปตรวจมีประมาณนี้

• เพิ่งมีเพศสัมพันธ์โดยไม่ได้ใช้ถุงยางอนามัย
• ถุงยางฉีกหรือหลุดระหว่างมีเพศสัมพันธ์
• มีอาการที่อวัยวะเพศ ทวารหนัก หรือลำคอ เช่น ผื่น คัน แผล ตุ่ม มีหนองหรือสารคัดหลั่งผิดไปจากเดิม แสบเวลาปัสสาวะ ปวดท้องน้อย หรือมีเลือดออกหลังมีเพศสัมพันธ์
• คู่นอนบอกว่าตรวจพบเชื้อ หรือมีเพศสัมพันธ์กับคนอื่น
• กังวลใจแม้ยังไม่มีอาการ
• วางแผนตั้งครรภ์ หรือกำลังฝากครรภ์
• ใช้เข็มหรืออุปกรณ์ฉีดร่วมกับคนอื่น

คนที่มีเพศสัมพันธ์สม่ำเสมอ การตรวจเป็นรอบประจำปีช่วยดักโรคที่ไม่แสดงอาการได้ ซึ่งเป็นกลุ่มใหญ่กว่าที่คนคิด

สงสัยว่าติดแล้ว ทำอย่างไรต่อ

เมื่อมีอาการที่สงสัยหรือเพิ่งมีการสัมผัสเชื้อ ให้เข้าไปปรึกษาคลินิกหรือหน่วยบริการ และงดมีเพศสัมพันธ์ไว้ก่อนจนกว่าจะทราบผล เพื่อไม่ให้ส่งต่อไปยังคนอื่นระหว่างรอ

ถ้าผลตรวจพบเชื้อ ให้รักษาตามที่แพทย์สั่งจนครบ และชวนคู่นอนในช่วงที่ผ่านมาไปตรวจด้วย ขั้นตอนนี้สำคัญกว่าที่คิด เพราะการรักษาฝ่ายเดียวทำให้เชื้อกลับมาอีกรอบ และไม่ควรแบ่งยาปฏิชีวนะของตัวเองให้คู่นอนกินเอง เพราะชนิดเชื้อและขนาดยาต้องมาจากผู้ที่ตรวจเท่านั้น

ลดโอกาสติดโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์

• ใช้ถุงยางอนามัยอย่างถูกวิธีทุกครั้ง รวมถึงเวลามีเพศสัมพันธ์โดยใช้ปาก และดูวันหมดอายุก่อนใช้
• ใช้แผ่นยางอนามัยเป็นตัวกั้นเมื่อมีเพศสัมพันธ์โดยใช้ปาก
• ใช้สารหล่อลื่นสูตรน้ำ ไม่ใช้วาสลีนหรือน้ำมันนวดตัว เพราะทำให้ถุงยางเสื่อมและฉีกง่าย
• ใช้ถุงยางหรือแผ่นยางอนามัยอันใหม่ทุกครั้ง ไม่ล้างแล้วใช้ซ้ำ
• เปลี่ยนถุงยางเมื่อเปลี่ยนคนและเมื่อเปลี่ยนช่องทาง รวมถึงตอนใช้ของเล่นทางเพศ
• เมื่อตัวเองหรือคู่มีอาการ ให้เลี่ยงการสัมผัสบริเวณนั้นและไปตรวจก่อน
• ฉีดวัคซีนที่ป้องกันได้ เช่น วัคซีนเอชพีวีและวัคซีนไวรัสตับอักเสบบี โดยปรึกษาเจ้าหน้าที่ว่าตัวเองควรได้ตัวไหน
• คุยกับคู่เรื่องการตรวจและการป้องกันก่อนมีเพศสัมพันธ์

อ่านวิธีวางแผนป้องกันในชีวิตจริงเพิ่มได้ที่ การมีเพศสัมพันธ์อย่างปลอดภัย..ป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์

คำถามที่พบบ่อย

ไม่มีอาการเลย ยังต้องตรวจไหม

ควรตรวจ โรคหลายชนิดในกลุ่มนี้ไม่แสดงอาการในช่วงแรก และบางชนิดไม่แสดงอาการเลย การตรวจตามรอบจึงเป็นทางเดียวที่ตอบได้แน่

ตรวจครั้งเดียวได้ครบทุกโรคไหม

ไม่ใช่ชุดเดียวครอบทุกโรค เจ้าหน้าที่จะเลือกรายการตรวจจากสิ่งที่คุณเล่า เช่น มีเพศสัมพันธ์ทางใด มีอาการที่ตำแหน่งไหน และเหตุสัมผัสเกิดเมื่อไร ยิ่งเล่าตามจริงยิ่งได้รายการที่ตรงกว่า

เป็นโรคในกลุ่มนี้แล้ว จะติดเอชไอวีง่ายขึ้นไหม

แผลและการอักเสบที่เยื่อเมือกทำให้เชื้อเอชไอวีเข้าสู่ร่างกายได้ง่ายขึ้น จึงเป็นเหตุผลที่เจ้าหน้าที่มักชวนตรวจเอชไอวีไปพร้อมกัน

รักษาหายแล้วติดใหม่ได้อีกไหม

ได้ หายแล้วไม่ได้มีภูมิคุ้มกันถาวร ถ้ามีการสัมผัสเชื้ออีกก็ติดใหม่ได้ การป้องกันและการตรวจตามรอบจึงยังจำเป็นหลังรักษาหาย

สรุป

• โรคที่พบบ่อยในกลุ่มนี้คือหนองใน หนองในเทียม ซิฟิลิส เอชไอวี เริม หูดหงอนไก่ และไวรัสตับอักเสบ
• กลุ่มแบคทีเรียมักรักษาหายขาด กลุ่มไวรัสเน้นการคุมโรคและการป้องกัน
• ไม่ต้องรอให้มีอาการจึงไปตรวจ และบอกตามจริงว่ามีเพศสัมพันธ์ทางใด
• พบเชื้อแล้วให้รักษาให้ครบ ชวนคู่นอนไปตรวจ และไม่แบ่งยาให้กันเอง

อยากดูภาพรวมของโรคกลุ่มนี้แบบอ่านง่ายเป็นขั้นตอน ดูได้ที่ STI: รู้ทัน ตรวจเป็น และรักษาได้

หมายเหตุ บทความนี้ให้ข้อมูลความรู้ทั่วไป ไม่ใช่การวินิจฉัย และไม่ใช่คำแนะนำการใช้ยาเฉพาะบุคคล เรื่องยาและการรักษาเป็นการตัดสินใจร่วมกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลคุณ ไม่ควรซื้อ เริ่ม หยุด หรือปรับยาด้วยตัวเอง หากมีข้อสงสัยเกี่ยวกับสุขภาพของตัวเอง ปรึกษาเจ้าหน้าที่สาธารณสุขหรือคลินิกใกล้บ้านได้เสมอ

แหล่งอ้างอิง

• องค์การอนามัยโลก — โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ที่พบบ่อย ชนิดที่รักษาหายได้ และวัคซีนที่มี
• กองโรคเอดส์และโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ กรมควบคุมโรค — บริการตรวจและรักษาในประเทศไทย
• สมาคมโรคติดเชื้อในเด็กแห่งประเทศไทย — รายการโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์และการส่งต่อจากแม่สู่ลูก