หยุดกินเพร็พ ทำได้เมื่อความเสี่ยงเปลี่ยนไป แต่ไม่ควรหยุดทันทีหลังมีเพศสัมพันธ์ครั้งสุดท้ายโดยเดาเวลาเอง ระยะที่ต้องกินต่อขึ้นกับชนิดยา วิธีใช้ และตำแหน่งที่สัมผัสเชื้อ ทางที่ปลอดภัยคือบอกคลินิกว่าใช้ยาแบบไหนและมีเหตุเสี่ยงครั้งสุดท้ายเมื่อไร
หากหยุดยาไปแล้วและเพิ่งมีเหตุเสี่ยงภายใน 72 ชั่วโมง ให้ติดต่อบริการสุขภาพทันทีเพื่อประเมิน PEP สำหรับกรณีฉุกเฉิน ไม่ต้องรอให้ครบกำหนดตรวจเอชไอวี
ก่อนหยุดกินเพร็พ ควรเช็กอะไร
- ยังมีเหตุการณ์ที่อาจรับเชื้อเอชไอวีอยู่หรือไม่
- เหตุเสี่ยงครั้งสุดท้ายเกิดเมื่อไร และเป็นการสัมผัสทางใด
- ใช้ PrEP ชนิดใด แบบรายวันหรือแบบเฉพาะช่วง
- เคยลืมหรือขาดยาใกล้ช่วงที่มีเพศสัมพันธ์หรือไม่
- มีไวรัสตับอักเสบบีหรือไม่ เพราะยาบางสูตรช่วยกดไวรัสตับอักเสบบีด้วย
การมีคู่ประจำไม่ได้แปลว่าหยุด PrEP ได้โดยอัตโนมัติ ควรดูผลตรวจล่าสุด ข้อตกลงในความสัมพันธ์ และความเสี่ยงที่ทั้งคู่ยอมรับร่วมกัน โดยไม่กดดันให้อีกฝ่ายเปิดเผยผลตรวจ
ทำไมไม่มีจำนวนวันที่ใช้ได้กับทุกคน
แนวทางปัจจุบันมีแผนหยุดยาหลายแบบ บางสถานการณ์ใช้ช่วงกินต่อสั้นกว่า ขณะที่การสัมผัสทางช่องคลอดหรือเนื้อเยื่อบางตำแหน่งอาจต้องกินต่อนานกว่า ชนิดยาและการติดเชื้อไวรัสตับอักเสบบีก็มีผลต่อแผนหยุดยาเช่นกัน
ดังนั้นคำแนะนำว่า “ทุกคนกินต่อ 7 วัน” หรือ “ทุกคนกินต่อ 2 วัน” จึงไม่ปลอดภัยพอสำหรับใช้กับทุกกรณี ขอให้ยึดแผนที่ผู้ให้บริการให้ตามประวัติจริงของเรา
ถ้ามีไวรัสตับอักเสบบี อย่าหยุดยาเอง
PrEP ชนิดรับประทานบางสูตรออกฤทธิ์ต่อไวรัสตับอักเสบบีด้วย การหยุดยาอาจทำให้ไวรัสกลับมาทำงานและกระทบตับ ผู้ที่ทราบว่ามีเชื้อ หรือไม่แน่ใจผลตรวจเดิม ควรปรึกษาคลินิกก่อนหยุดทุกครั้ง
หลังหยุด PrEP ต้องตรวจอะไร
เจ้าหน้าที่อาจนัดตรวจเอชไอวีซ้ำตามวันที่เสี่ยงล่าสุด ชนิดการตรวจ และความสม่ำเสมอในการใช้ยา บางคนอาจต้องตรวจโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ด้วย เพราะ PrEP ป้องกันเอชไอวี แต่ไม่ป้องกันซิฟิลิส หนองใน หรือคลามิเดีย
ไม่ควรใช้ความรู้สึกว่า “ไม่มีอาการ” แทนผลตรวจ เพราะเอชไอวีและโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์หลายชนิดอาจไม่มีอาการในช่วงแรก
หยุดแล้วป้องกันอย่างไรต่อ
- ใช้ถุงยางอนามัยและสารหล่อลื่นอย่างเหมาะสม
- ตรวจเอชไอวีและโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ตามความเสี่ยง
- รู้ช่องทางขอ PEP หากเกิดเหตุภายใน 72 ชั่วโมง
- กลับมาคุยเรื่อง PrEP ได้ทุกเมื่อเมื่อสถานการณ์เปลี่ยน
หากยังมีโอกาสสัมผัสเชื้อจากเพศสัมพันธ์ อ่านเพิ่มเติมได้ที่ เพร็พและถุงยางจำเป็นต้องใช้ร่วมกันหรือไม่ เพื่อเลือกวิธีป้องกันที่เข้ากับชีวิตของเรา
อยากกลับมาเริ่ม PrEP ใหม่ ทำได้ไหม
ทำได้ แต่ควรตรวจเอชไอวีและประเมินเหตุเสี่ยงล่าสุดก่อนเริ่มใหม่ อย่านำยาเก่าที่เหลือมาเริ่มเอง หากเพิ่งเสี่ยงหรือมีอาการคล้ายไข้หลังเสี่ยง ให้บอกเจ้าหน้าที่เพื่อเลือกการตรวจที่เหมาะสม
เมื่อเริ่มใหม่ ระยะเวลาที่ต้องรอก่อนยาป้องกันได้เต็มที่อาจต่างกันตามวิธีใช้และตำแหน่งที่สัมผัสเชื้อ จึงควรถามให้ชัดว่าในช่วงเริ่มต้นต้องใช้ถุงยางหรือวิธีป้องกันเสริมถึงวันไหน
คำถามที่พบบ่อย
ไม่มีเพศสัมพันธ์แล้ว หยุดวันนี้ได้เลยไหม
ยังตอบไม่ได้จากข้อมูลนี้อย่างเดียว ต้องดูเหตุเสี่ยงครั้งสุดท้าย ชนิดยา และวิธีใช้ ติดต่อคลินิกก่อนตัดสินใจหยุด
หยุด PrEP แล้วมีภูมิคุ้มกันต่อเอชไอวีอยู่ไหม
ไม่มี PrEP ไม่ได้สร้างภูมิคุ้มกันถาวร เมื่อระดับยาลดลง การป้องกันก็ลดลงตาม
หยุดเพราะมีผลข้างเคียง ควรทำอย่างไร
ติดต่อผู้ให้บริการเพื่อประเมินอาการและทางเลือกอื่น ไม่ควรฝืนทนหรือหยุดเอง หากหายใจลำบาก หน้าหรือปากบวม ผื่นรุนแรง เป็นลม หรือมีอาการหนัก ให้ไปฉุกเฉินทันที
สรุป
หยุด PrEP ได้ แต่ต้องวางแผนจากเหตุเสี่ยงครั้งสุดท้าย ชนิดยา วิธีใช้ และสถานะไวรัสตับอักเสบบี ไม่ใช้จำนวนวันเดียวกับทุกคน หากหยุดไปแล้วและเกิดเหตุเสี่ยงภายใน 72 ชั่วโมง ให้ขอประเมิน PEP โดยเร็ว
แหล่งอ้างอิง
แหล่งอ้างอิงที่ใช้ประกอบ
ปรับปรุงเนื้อหา: 7 ตุลาคม 2569
